เรียนต่อที่ไหนดี

เมื่อจบประถม 4 ที่โรงเรียนวัดโรงวาส เพื่อนร่วมรุ่นก็ต้องแยกย้ายกัน ส่วนใหญ่ก็ออกไปทำนาทำสวน เพราะสมัยนั้นการศึกษาภาคบังคับเป็นเพียงประถม 4 หากใครไม่ประสงค์เรียนต่อก็ไม่มีใครว่าอะไร ต้องเข้าใจสังคมสมัยนั้นสักนิดนะครับว่า การไม่ส่งลูกเรียนให้จบภาคบังคับเป็นเรื่องที่ไม่ถูกต้อง นายอำเภอจะต้องมาสอบถามและติดตามว่ามีเหตุผลอย่างไรที่ไม่ส่งลูกเรียนภาคบังคับ การที่นายอำเภอมาถึงบ้านจึงไม่ใช่เรื่องธรรมดาๆ พ่อแม่บางคนจึงโล่งอกที่ลูกจบการศึกษาภาคบังคับ หลังจากนั้นลูกๆ ที่จบการศึกษาภาคบังคับก็จะได้ช่วยพ่อแม่ทำนาทำสวนแบ่งเบาภาระ เพื่อนๆส่วนหนึ่งจึงออกไปทำสวนทำนาและแต่งงานมีครอบครัว ส่วนที่ประสงค์จะเรียนต่อประถมปลาย (ป.5 - ป.7) ต้องไปเรียนที่โรงเรียนบ้านโคกโพธิ์ ซึ่งเป็นโรงเรียนที่เปิดสอนชั้นประถมปลายมานาน แต่โชคดีที่ปีนั้นชั้นประถมปลายได้ขยายมาสู่ระดับตำบล เพื่อนๆส่วนหนึ่งจึงไปเรียนต่อที่โรงเรียนบ้านท่าเรือ บางส่วนก็ไปเรียนที่โรงเรียนวัดสุนทรวารี ซึ่งหากนับโรงเรียนวัดโรงวาสเป็นศูนย์กลางทั้งสองโรงเรียนจะห่างจากโรงเรียนวัดโรงวาสประมาณ 2 ก.ม. โรงเรียนวัดสุนทรวารีจะมีนักเรียนที่เป็นไทยพุทธเป็นส่วนใหญ่ เนื่องจากโรงเรียนตั้งอยู่ในชุมชนพุทธ ส่วนโรงเรียนบ้านท่าเรือก็จะตรงกันข้าม แต่เพื่อนร่วมรุ่นที่เรียนต่อประถมปลายก็ไปเรียนที่โรงเรียนบ้านท่าเรือเป็นส่วนใหญ่ เพราะว่าครูใหญ่โรงเรียนบ้านท่าเรือสมัยนั้นคือครูคลิ้ง จันทร์เพ็ญ ซึ่งมีบ้านอยู่ในหมู่บ้านใกล้ๆกับโรงเรียนวัดโรงวาสนั่นเอง จึงสามารถตะล่อมให้ผู้ปกครองส่งลูกหลานเข้าเรียนที่โรงเรียนบ้านท่าเรือได้ทั้งหมด สำหรับผมแม่ตัดสินใจใส่งไปเรียนที่โรงเรียนบ้านโคกโพธิ์ ซึ่งเป็นโรงเรียนในตัวอำเภอ ด้วยเหตุผลว่าจะได้ไปหาประสบการณ์ในเมือง ผมจึงต้องปั่นจักรยานเป็นระยะทาง 4 ก.ม. เศษ ไปกลับทุกวัน เพื่อนร่วมรุ่นของผมที่ต้องปั่นจักรยานไปเรียนด้วยกันที่โรงเรียนบ้านโคกโพธิ์ก็มี นัยนา ยอดนุ้ย สุมาลี มะลิแก้ว จุรีย์ ชนะทอง แล้วก็ผมซึ่งเป็นผู้ชายคนเดียว ทั้งสามคนนั้นเขาอยู่บ้านใกล้กันที่บ้านประดู่ เขาจะปั่นจักรยานไปพร้อมกัน แต่สำหรับผมเป็นลูกบ้านควน ซึ่งห่างจากบ้านประดู่ประมาณ 1500 เมตร ก็ต้องปั่นจักรยานไปคนเดียว อีกอย่าง คือ เด็กผู้หญิงเขาจะออกจากบ้านเช้า ปั่นไปเรื่อยๆ แต่ผมจะออกจากบ้านสายกว่าแต่ก็เร่งปั่นจนไปทันเขาใกล้ๆ โรงเรียน ท้ายที่สุดก็ถึงโรงเรียนพร้อมกันครับ

สมัยนั้นทางเข้าออกหมู่บ้านกับตัวอำเภอตลอดระยะทาง 4 ก.ม. จะเป็นถนนลูกรัง เมื่อถึงหน้าฝนจะเป็นหลุมเป็นบ่อ การปั่นจักรยานต้องคอยหลบหลีกไม่ให้ตกหลุม ซึ่งหากมีน้ำขังจะทำให้รองเท้าและเสื้อผ้าเปรอะเปื้อนได้ บางคราวเมื่อเขาปรับแต่งถนนใหม่ๆ ลูกรังให่ยังไม่เซ็ตตัวดี เมื่อฝนตกลงมาลูกรังจะกลายเป็นดินเหนียวสีแดงติดล้อรถจักรยานจนอัดเข้าไประหว่างล้อกับบังโคลนอัดแน่นจนล้อหมุนไม่ได้ ต้องจอดแคะดินลูกรังออก ไปต่อได้สักระยะก็จะติดเหมื่อนเดิมอีก เคล็ดลับก็คือต้องปั่นจักรยานลงไปในหลุมที่มีน้ำขัง ดินลูกรุงเมื่อโดนน้ำก็จะหลุดออกไป มีอยู่ครั้งหนึ่งขณะปั่นกลับจากโรงเรียนพร้อมๆ เพื่อนดินลูกรังเข้าไปอัดล้อจักรยานจนไปไม่ได้ ประกอบ ปลื้มกมลา เพื่อนรุ่น้องหนึ่งปีถึงกับจอดรถนั่งร้องให้ เพราะไม่รู้จะเอารถไปอย่างไร แต่สำหรับผมตัดสินใจทิ้งจักรยานไว้ข้างทาง เอาแต่กระเป๋านักเรียนเดินกลับบ้านไปบอกพ่อว่าเอาจักรยานกลับไม่ได้รถติดโคนล้อไม่หมุน พ่อเอารถกลับมาให้ คืนนั้นพ่อจัดแจงถอดบังโคลนจักรยานออกหมด แล้วเอาไม้กระดานฝาหน้า 6 นิ้วใส่แทนกันดินโคลนขึ้นโดนเสื้อผ้า ทำให้ดินไม่อัดกับล้อ รุ่งเช้าผมปั่นจักรยานไปโรงเรียนได้เพียงคันเดียว นอกนั้นเพื่อนๆ ต้องเดินไปโรงเรียนระยะทาง 4 ก.ม.

เราทุลักทุเลไปเรียนอย่างนี้จนจบประถมปลาย แล้วหลังจากนั้นก็เข้าเรียนต่อมัธยมต้นที่โรงเรียนโพธิ์คีรีราชศึกษา ซึ่งเป็นโรงเรียนมัธยมประจำอำเภอเพียงโรงเรียนเดียว ช่วงนี้นอกจากพวกเรา 4 คน แล้ว ยังมีเพื่อนที่จบประถมปลายมาจากโรงเรียนบ้านท่าเรืออีกหลายคน บรรยากาศการไปโรงเรียนจึงสนุกสนานมากขึ้น โดยเฉพาะเวลากลับ ซึ่งโรงเรียนจะเลิกและกลับพร้อมกัน แต่สำหรับผมยังเหมือนเดิม คือ ไปช้ากว่าใครเขา กลับช้ากว่าใครเขา แต่ถึงจุดหมายปลายทางพร้อมกัน คือไล่ตามเขาจนทัน ถึงบ้านและถึงโรงเรียนพร้อมกัน

เพื่อนร่วมรุ่น

สมัยนั้น(2510)ไม่มีชั้นอนุบาล นักเรียนจะเข้าเรียนชั้นป. 1 กันเลย แต่จะมีชั้นป.เตรียม(เตรียมประถม) เด็กที่เข้าชั้นเรียน ป.เตรียม ส่วนมากมาเข้าเรียนก่อนอายุถึงเกณฑ์สักปีหรือสองปี เพื่อเตรียมความพร้อมก่อนที่จะขึ้น ป.1 สมัยก่อนมีกฏหมายบังคับ พ่อแม่จะต้องส่งลูกเข้าเรียนหนังสื่ออย่างน้อยเมื่อถึงเกณฑ์อายุ 8 ขวบ หากใครไม่ส่งลูกเข้าเรียนก็จะมีเจ้าหน้าที่(ศึกษาธิการอำเภอ) มาติดตามถึงบ้าน และขู่ว่าจะเอาพ่อแม่ไปส่งทางการ ทำนองว่าอาจติดคุกอะไรประมาณนั้น แต่เท่าที่ทราบไม่เคยเห็นมีใครติดคุกสักราย แต่สมัยนั้นครูใหญ่จะออกสำรวจว่าแต่ละปีลูกหลานใครบ้างที่จะเข้าเกณฑ์ต้องไปโรงเรียนก็จะได้รับแจ้งว่าให้ไปโรงเรียนในปีหน้านะ สำหรับผมแม่ส่งเข้าเรียน ป.1 เลยครับ ตั้งแต่เริ่มเรียน ป.1 มีเพื่อนที่เรียนร่วมรุ่นกันดังนี้ ด.ช.เฟื่อง แสนเกื้อ ด.ช. ประสิทธิ(ตุ้ย) .... (ลูกน้าคล้าย) ด.ช. วิลาศ แก้วแกมพุฒ ด.ญ. นัยนา ยอดนุ้ย ด.ญ.สุมาลี มะลิแก้ว ด.ญ. มณฑา จงหลิม ด.ญ.จิม นวลแก้ว ด.ญ.ประไพ คงชุม ด.ญ.อมร ....... (ลูกหนังเซิ้น) ด.ช.สุทัศน์ ลั่นก้อง เข้าเรียนพร้อมกันแต่จบ ป.4 ไม่พร้อมกัน ส่วน ด.ช.วน นวลแก้ว เป็นรุ่นพี่ประมาณ 1-2 ปี แต่เรียนตกซ้ำชั้นจนมาจบพร้อมกันที่ ป.4

สมัยนั้นเด็กที่เข้าเรียนจะมีการสอบเทอมละครั้ง การประเมินผลผ่านหรือไม่ผ่าน คิดจากร้อยละของการสอบปลายภาค(สอบไล่) เช่น ขณะเรียนอยู่ ป.2 เทอมแรกสอบไล่ได้ ร้อยละ 60 เทอมที่สองสอบไล่ได้ ร้อยละ 80 เฉลี่ยตอนจบเท่ากับสอบได้ร้อยละ 70 เป็นต้น คะแนนร้อยละที่สอบได้ตอนจบ ป.2 จะทิ้งไปเลย เมื่อจะขึ้น ป. 3 ก็ต้องเริ่มต้นกันใหม่ เทอมแรกได้เท่าไร ค่อยเอามาเฉลี่ยกับเทอม 2 แล้วค่อยสรุป ว่าจบ ป.3 ได้คะแนนร้อยละเท่าไร อย่างนี้เป็นต้น ระยะหลังมาได้เปลี่ยนระบบการประเมินผลการเรียนเป็นระบบเกรดที่คิดผลการเรียนเฉลี่ยเป็นช่วงชั้น

ตอนนั้นผลการเรียนของผมอยู่ในเกณฑ์ดี จะมีคู่แข่งที่ผลัดกันได้ที่ 1 - 2 อยู่เพียง 2 คน คือกับ ด.ญ. นัยนา ยอดนุ้ย แต่ส่วนมากผมจะได้ที่ 2 มากกว่า เหตุที่ผมเรียนได้อ่อนกว่าเขาน่าจะเป็นเพราะพื้นฐานที่บ้านหรือพูดง่ายๆ คือครอบครัวของเราทั้งพ่อและแม่ต้องทำงานอยู่กับทุ่งนาและสวนยาง พื้นฐานการศึกษา ป.4 การจะสอนพิเศษหรือติวให้ลูกจึงเป็นสิ่งเกินกำลัง แต่ทั้งพ่อและแม่สอนให้ผมใช้ความพยายามให้มากที่สุด คำพูดที่ได้ยินบ่อยๆ เช่น "วันนี้มีการบ้านอะไรบ้าง" "ทำแล้วหรือยัง" "ทำการบ้านให้เสร็จก่อนนอนนะ" "อ่านหนังสือบ้างนะ" แต่ทางครอบครัวของเขาซึ่งอยู่กับน้าที่เป็นครูทั้งสองคน ทั้งน้าชายและน้าสะใภ้ เขาจึงมีโอกาสได้ติว ได้สอนการบ้าน และให้คำแนะนำพิเศษต่างๆ ส่วนเพื่อนคนอื่นๆ ก็เรียนในระดับปานกลางตามแตกต่างกันไป ใครเก่งกว่าใครจำไม่ได้แล้ว แต่คนที่เรียนแล้วตกซ้ำชั้นคือ ด.ช.สุทัศน์ ลั่นก้อง ที่เข้าเรียนชั้น ป.1 พร้อมกัน เมื่อผมเลื่อนชั้นขึ้น ป.2 เขาต้องเรียน ป. 1 อีกปี เมื่อผมขึ้นชั้น ป.3 เขาเลื่อนขึ้น ป.2 เมื่อผมขึ้น ป.4 เขาก็ซ้ำชั้น ป.2 ซึ่งท้ายที่สุดเขาก็จบ 2 พร้อมกับผมจบชั้น ป.4 ความจริงสุทัศน์เป็นเด็กที่ฉลาด มีไหวพริบ มีประสบการณ์ในท้องทุ่งมากว่าใคร แต่สุทัศน์ไปอยู่กับพ่อเฒ่า(คุณตา) ที่เอาสุทัศน์ไปเลี้ยงอีกบ้าน ทำให้สุทัศน์ไม่ค่อยได้อ่านหนังสือ ชอบเข้าป่ายิงนกตกปลาไปตามประสา ถึงเวลาสอสุทัศน์ไม่ค่อยได้สนใจสอบ ทำให้ได้คะแนนไม่ถึงร้อยละ 50 ทำให้ต้องตกซ้ำชั้นบ่อย เฉลี่ยสุทัศน์เรียนชั้นละสองปี ปัจจุบันนี้แม้เพื่อนจะเรียนในระดับชั้นประถมและมัธยมแบบตะกุกตะกัก แต่ระยะหลังสุทัศน์เห็นว่าเพื่อนเรียนไปกันหมดแล้ว สุทัศน์รู้สึกตัวจึงมุ่งมานะเรียนจนจบปริญญาตรี แม้จะจบหลังคนอื่นสัก 5-7 ปี แต่สุทัศน์ก็ประสบความสำเร็จในชีวิต ปัจจุบันรับราชการทหารมีอาชีพและครอบครัวที่ที่มั่นคง

ที่นำเรื่องนี้มาเล่าเพื่อให้มองเห็นภาพในเชิงประวัติศาสตร์ว่าสมัยหนึ่งมีบุคคลใดเกี่ยวข้องบ้าง และทำให้มองเห็นสภาพการจัดการเรียนการสอนโดยเฉพาะการประเมินผลการเรียนสมัยนั้นที่แตกต่างจากสมัยนี้ แต่เชื่อไหม เด็กสมัยนั้นจบ ป.4 สามารถอ่านออกเขียนได้ แต่เด็กปัจจุบันนี้ (2552) จบ ป. 6 ยังอ่านหนังสือไม่ออกเลย

โรงเรียนวัด

ผมเข้าโรงเรียนเมื่ออายุครบ 8 ปีบริบูรณ์ โรงเรียนที่หมู่บ้านของฉันตั้งอยู่ในวัด ชื่อ โรงเรียนวัดโรงวาส ทุกวันผมต้องเดินไปโรงเรียน จากบ้านไปโรงเรียน ระยะทางประมาณ 2 ก.ม. ถนนเป็นถนนลูกรังสีแดงครึ่งหนึ่ง อีกครึ่งหนึ่งเป็นคันนาขนาดใหญ่หน่อยสูงเท่ากับคันนา ยามหน้าฝน น้ำท่วมต้องถลกขากางเกง ถ้าสวมรองเท้าก็ต้องถอดรองเท้าหิ้ว ไม่เช่นนั้นรองเท้าเปียกน้ำ ถนนลูกรังช่วงแรกเลียบคลองที่มีน้ำใสไหลลัดเต้นไม้และเถาวัลย์ที่คลุมคลอง บางช่วงจะมีทรายผุดขึ้นนำตื้น เป็นแหล่งที่เด็กๆ จะได้เล่นน้ำ ช่วงพักกลางวันเด็กๆ ส่วนใหญ่จะเดินเท้ากลับไปทานข้าวที่บ้าน แต่ผมต้องไปทานข้าวเที่ยงที่บ้านป้าขลิบ แม่จะจ่ายตังค์ให้ป้าขลิบรายสัปดาห์ ผมไปกินอาหารกลางวันเท่าที่จะกินได้จนอิ่มพร้อมน้ำแข็งใสถ้วยหนึ่ง นับว่าป็นโครงการอาหารกลางวันของแม่ ที่แม่ต้องใช้วิธีนี้เพราะแม่จะได้ไม่ต้องห่วงอาหารกลางวันของลูก ไปทำงานได้สะดวกใจ
โรงเรียนของฉันใช้ศาลาเอนกประสงค์กลางลานวัด วันที่วัดจะต้องทอกกฐิน หรือมีงานศพ โรงเรียนจะต้องหยุดการเรียนการสอน มีเสาธงทำด้วยไม้จริงอยู่ด้านหน้าอาคาร ตรงมุมซ้ายมือมีต้นมะปรางอยู่ต้นหนึ่ง อาคารที่ใช้เรียนเป็นอาคารไม้ยกพื้นสูงประมาณ 1 เมตร เสาตั้งอยู่บนตอม่อปูน โครงสร้างไม้ทั้งหลังที่ประกอบกันเข้าโดยไม่ต้องบาก แต่จะใช้วิธีเจาะและสอด พื้นปูด้วยไม้หน้าสามเว้นระยะ ทำให้สามารถกวาดเศษดินและทรายลงใต้ถุนได้ง่าย เวลามีงานทำบุญฟังเทศน์ ชาวบ้านจะบ้วนน้ำหมากลงร่องได้โดยสะดวก พื้นของอาคารแบ่งเป็นสองระดับ ระดับบนจะวางเป็นรูปตัวแอล ใช้ประโยชน์สำหรับพระสงฆ์นั่งเมื่อทำพิธีต่างๆ ด้านล่างจะเป็นพื้นราบ เมื่อใช้อาคารดังกล่าวเป็นห้องเรียน พวกเราจึงได้ใช้พื้นล่างเป็นที่ตั้งโต๊ะเก้าอี้สำหรับนั่งเรียนสำหรับเด็ก ป. 2-3-4 สำหรับเด็ก ป.1 ใช้พื้นระดับที่สูงกว่าด้านหนึ่งเป็นที่เรียน โดยการนั่งกับพื้น มีโต๊ะเป็นไม่หน้าแปด ยกระดับขึ้นมาพอเขียนหนังสือและซุกขาเข้าไปได้ ผมเข้าไปเรียน ป1 ด้วยชั้นเรียนนี้ สมัยนั้น ป.1 และ ป. 2 มีคุณครูเลิศ ชนะทอง เป็นครูปประจำชั้น คุณครูหิ้น ปลื้มกมลา ประจำชั้น ป. 3 สำหรับ ป.4 มีคุณครูเลี่ยง เป็นครูประจำชั้น คุณครูหาญ(หิ้น) ปลื้มกมลา ทำหน้าที่เป็นครูใหญ่ด้วย
ที่อาคารเรียนหลังนี้ แม่เล่าให้ฟังว่าคนเก่าคนแก่หลายคนเรียนจบประถมสี่ที่นี่ แม่ก็เรียนจบประถมสี่ที่นี่ สมัยที่แม่เรียนคุณครูชื่อคุณครูเลื่อน แก้วนาวี สอนนักเรียนตั้งแป.1 ถึงป. 4 แม้จะมีครูเพียงคนเดียว แต่นักเรียนรุ่นนั้นก็สามารถอ่านออกเขียนได้ ฉันเรียนอยู่ที่ศาลาเอนกประสงค์อยู่ 3 ปี เมื่อขึ้น ป. 4 โรงเรียนจึงได้ย้ายออกไปที่อาคารโรงเรียนหลังใหม่ที่ออกไปนอกวัด อยู่ชายทุ่งใกล้บ้านเข้ามาอีกประมาณ 500 เมตร ปีที่ผมเรียนจบ ป 3 นับเป็นปีสุดท้ายที่ต้องย้ายจากโรงเรียนในวัดออกมาสู่โรงเรียนนอกวัด